Ən ağıllı avtomatlaşdırma belə niyə hələ də insan toxunuşuna ehtiyac duyur

Müasir anbara daxil olarkən qəribə bir baletin şahidi ola bilərsiniz: avtonom robotlar döşəmə boyunca süzülür, konveyer lentləri alqoritmik dəqiqliklə uğuldayır, işçilər isə ayaq uydurmaq üçün tələsir və çox vaxt maşının sadəcə uzantısına çevrilirlər. Texnologiya möhtəşəmdir. Məntiq qüsursuzdur. Lakin havada səssiz bir sual dolaşır: Bu sistemi insanı nəzərə alaraqmı - yoxsa ona rəğmənmi layihələndiriblər?

Avtomatlaşdırma uzun müddətdir insanları azad edən qüvvə kimi təqdim olunur və təkrarlanan, ağır işlərin yükünü insanların çiyinlərindən götürəcəyinə söz verir. Lakin çox vaxt reallıq fərqli olur. İşçilər düşünmək, yaratmaq və ya problemləri həll etmək üçün azad olmaq əvəzinə, özlərini ekranlar və sensorların diktə etdiyi amansız ritmə qapılmış vəziyyətdə tapırlar. Onilliklər ərzində topladıqları təcrübə nə izah edən, nə də dinləyən qapalı alqoritmlər tərəfindən kənara atılır. Nəticədə bu, tərəfdaşlıq deyil; səmərəlilik diktaturasıdır və əmrləri alan tərəf işçidir.

Bəs ssenarini dəyişsəydik? “Bu işi necə avtomatlaşdıra bilərik?” sualını vermək əvəzinə əvvəlcə “Texnologiya insan işçini necə daha təhlükəsiz, daha bacarıqlı və daha dəyərli edə bilər?” deyə soruşsaydıq? Bu, sentimental idealizm deyil. Bu, insan zəkasının və uyğunlaşma qabiliyyətinin xaotik, gözlənilməz mühitlərdə hələ də misilsiz olduğunun praqmatik şəkildə qəbul edilməsidir. Fabrikin iş sahəsi steril elektron cədvəl deyil; o, mikrorəqəmlər, istisnalar və incə mühakimə qərarları ilə dolu dinamik bir dünyadır və burada təcrübəli işçinin instinkti heç bir sensorun hələ aşkar etmədiyi fəlakətin qarşısını ala bilər.

Avtomatlaşdırmanı işçi ilə birlikdə layihələndirmək müşahidə və hörmətdən başlayan radikal bir yanaşmadır. Bu, iş sahəsində vaxt keçirmək və işin rəvan getməsini təmin edən kiçik, görünməz üsulları anlamaq deməkdir. Bu, sadəcə məlumatları göstərməyən, həm də kontekst və təkliflər təqdim edən, son nəzarəti isə insanın ixtiyarında saxlayan interfeyslər qurmaq deməkdir. Təsəvvür edin ki, ekzoskelet sabit duruşu məcbur etmir, istifadəçinin təbii hərəkətini gücləndirir və ya əməkdaşlıq edən robot yaxınlıqdakı insanı hiss etdikdə yavaşlayır - buna məcbur olduğu üçün deyil, sadəcə məhsuldarlığını deyil, tərəfdaşını qorumaq üçün proqramlaşdırıldığına görə.

Burada biznes baxımından da əsaslandırma var. Avtomatlaşdırmaya insan mühakiməsini əvəz edən vasitə kimi yanaşan şirkətlər gözlənilməz vəziyyət baş verəndə çökən kövrək sistemlərlə üzləşirlər. İşçi qüvvəsini gücləndirməyə sərmayə qoyanlar isə yenilikləri aşağıdan yuxarıya doğru həyata keçirə bilən dayanıqlı və sadiq komandalar yaradırlar. Bir prosesi hər gün onu icra edən şəxsdən daha yaxşı kim başa düşə bilər?

Beləliklə, növbəti dəfə parlaq yeni robot sistemi təqdim ediləndə, bəlkə də ən vacib göstərici onun sürəti və ya məhsuldarlığı olmamalıdır. Bəlkə soruşmalıyıq: Bu sistem işçinin iş gününü daha yaxşı, daha təhlükəsiz və ya daha mənalı edirmi? Cavab xeyrdirsə, deməli, biz əslində işi avtomatlaşdırmamışıq. Sadəcə onun içindəki insanlığı avtomatlaşdırıb aradan qaldırmışıq. Uzunmüddətli perspektivdə isə bu, mümkün olan ən səmərəsiz nəticədir.